Ra trường đi làm, bạn là lính.
Bình thường. Hợp lý. Đúng quy trình của nhân loại. Trên đời này không có chuyện vừa cầm bằng tốt nghiệp, chưa kịp hiểu văn phòng có mấy cái máy in, đã lên làm leader. Trừ khi con vua thì được làm vua thôi. Còn ngoài ra (nếu có), thì thường… làm khổ người khác trước, rồi mới tới mình.
Leader không phải là chức danh để “được quyền nói”.
Leader là năng lực để nói mà người khác nghe, và làm mà người khác tin.
Những năm đầu đi làm, việc quan trọng nhất không phải là “làm sếp”, mà là làm cho chắc việc của mình. Áp dụng những gì đã học. Làm cho thật tốt chuyên môn. Hiểu bản chất công việc chứ không chỉ làm cho xong.
1. Giai đoạn làm lính: đừng vội làm lớn, hãy làm sâu, làm tốt cái được giao.
Những năm đầu đi làm, bạn đang ở giai đoạn xây nền năng lực cá nhân (individual contributor).
Học thuật gọi đây là lúc bạn tích lũy task competence và domain knowledge.
Nói theo ngôn ngữ thực tế cho dễ hiểu:
=> Làm cho chắc việc của mình trước đã.
Áp dụng kiến thức đã học, nhưng cũng phải chấp nhận là… nhiều thứ học xong để đó. Học ra trường mới thấy, đi làm nó khác quắc.
Làm đi làm lại, sai – sửa – hiểu.
Hiểu không chỉ làm gì, mà là vì sao phải làm như vậy.
2. Khi bạn bắt đầu “rảnh não” hơn task của mình
Có một dấu hiệu rất thú vị cho thấy bạn sắp… hết kiếp lính:
Bạn làm xong việc mình nhanh hơn deadline,
và đầu óc bắt đầu ngó nghiêng sang:
“Ủa sao khúc này team hay bị nghẽn?”
“Nếu làm thế này thì nhanh hơn không?”
“Sao task của mình lại ảnh hưởng tới người kia dữ vậy?”
Xin chúc mừng.
Bạn đang chuyển từ làm việc sang hiểu hệ thống.
Trong quản trị, đây là lúc bạn bắt đầu hình thành systems thinking – tư duy hệ thống.
Tức là không còn nhìn việc như các task rời rạc, mà thấy được dòng chảy công việc, mối liên kết, và điểm nghẽn.
Đây chính là mầm mống của tố chất lead.
3. Leo lên làm lead giống như leo lên mái nhà. Hình dung thế này cho dễ:
Lính là người chạy dưới sân.
Lead là người đứng trên mái nhà, nhìn toàn bộ cái sân.
Nhưng muốn đứng trên mái mà chỉ đúng hướng, bạn bắt buộc phải từng chạy dưới sân:
Biết góc nào trơn
Chỗ nào hay tắc
Lúc nào người dưới sân quá tải
Chỗ nào sẽ bị ngẽn
Giải pháp từng vị trí đó là gì?
Nếu chưa từng chạy, bạn đứng trên cao chỉ để… hô khẩu hiệu.
Leader giỏi là người:
Ra direction đúng
Supervise vừa đủ, không cầm tay chỉ việc, không chỉ tay năm ngón.
Guide được người yếu hơn
Và khi cần, xắn tay áo nhảy xuống làm chung, không phải để thể hiện, mà để giải bài toán hệ thống.
4. Vì sao không thể “nhảy cóc” lên làm lead?
Học thuật gọi chuyện này là competence gap – khoảng trống năng lực.
Bạn có thể được “bổ nhiệm” làm lead, nhưng nếu chưa đủ:
Trải nghiệm
Va chạm
Kỷ luật cá nhân
Khả năng tự học và tự sửa mình
…thì mấy ba, mấy má chỉ là người có title nhưng không có followership. (Mấy đứa trẻ trẻ, hay mấy công ty hay chơi chiêu, ịn cái title manager lên cái danh thiếp là được cả chì lẫn chài)
Mà thực ra leader không có người theo thì chỉ là… người đứng một mình.
Người ta phục leader không phải vì chức danh,
mà vì họ thấy:
“Người này đã làm qua cái mình đang làm, và làm tốt hơn mình.”
5. Kết lại cho gọn
Nếu bạn đang là lính:
Đừng nôn nóng
Đừng so sánh
Đừng nghĩ “mình giỏi mà sao chưa được làm lead”
Hãy tập trung:
Hiểu việc của mình thật sâu
Hiểu việc xung quanh vừa đủ
Hiểu hệ thống ở mức ngày càng rõ
Đến một ngày, bạn sẽ không cần hỏi: “Bao giờ mình lên lead?”
Mà mí anh chị trong công ty sẽ sẽ hỏi bạn:
“Cái này, mày lead giúp được không?”
Và lúc đó, bạn biết mình đã leo đủ tầng rồi.
Ký tên: Lính lên lead, nó cũng là chữ “Lờ”, thì bạn nên làm việc SML nha. Không có tay không bắt giặt được đâu.